آبخیزداری و مهار سیل در استان گیلان

استان گیلان با وسعت 14711 کیلومتر مربع دارای 52 رودخانه و به عبارتی حوزه آبخیز کوچک و بزرگ
می باشد که قریب به اتفاق در تمامی ایام سال دارای جریان آب هستند.

اما این رودخانه ها به دلایلی چون :

ـ اقلیم پرباران

ـ شیب تند پروفیل طولی رودخانه ها

ـ کوهستانی بودن

ـ فقر پوشش گیاهی

ـ تجاوز به حریم رودخانه ها

ـ ساخت و سازهای غیر اصولی

ـ رسوبگذاری در بستر رودخانه ها

و ...

هر از گاهی طغیانی شده و مشکلات عدیده ای را در بخشهای مختلف مسکونی، تجاری، زیربنایی، کشاورزی و ... باعث می گرددو چه بسا که نتیجه اش وارد آمدن خسارات جانی ( سیل سال 77 ماسوله رودخان) و خسارات مالی قابل توجه ( سیل شهریور 96 شهرستان لنگرود بالغ بر 50 میلیارد تومان )

می گردد. 

بررسی ها نشان داده است که عامل انسانی موثرترین نقش را در ایجاد و بروز سیل ( حداقل در استان خودمان گیلان) داشته است . هر جا که سیل اتفاق افتاده ردپایی از عملکرد انسانی مشاهده گردیده که اگر دقت شود هیچکس جز عامل انسانی را نمیتوان مقصر گرفت .

دکتر یوسف پور، مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان گیلان در این خصوص بیان داشت :

در موضوع سیل با دو رویکرد می توان به تجزیه وتحلیل پرداخت : سیل با رویکرد سیلخیزی و سیل با رویکرد سیلگیری.

در سیلخیزی ها که معمولاً در سرشاخه های یک حوزه آبخیز ( رودخانه ) اتفاق می افتد شیب تند زمین ، شدت نزولات جوی، فقر پوشش گیاهی ، قدرت نفوذ ناپذیری اندک زمین بیشترین نقش را ایفا می کنند ولی در سیلگیری ها که عمدتاً در پایین دست های یک رودخانه و یا یک حوزه آبخیز اتفاق می افتد تجاوز به حریم رودخانه، ساخت و سازهای غیر اصولی، رسوبگذاری در بستر رودخانه مهمترین نقش رادارند .

ایشان ادامه داد: با این حال سیل بیش از هر پدیده طبیعی دیگر مدیریت پذیر می باشد یعنی می توان با انجام یک سری اقدامات احتمال وقوع سیل را به حداقل ممکن رساند. برای کنترل و مهار سیل در دو نقطه از یک حوزه آبخیز به لحاظ مکانی لاجرم باید اقداماتی را انجام داد.

1)     در مناطق سیل خیز مهمترین اقدامات ، اقداماتی است که آبخیزداری داعیه دار آن هست به این معنا که آبخیز داری با انجام یکسری اقدامات، شرایط لازم برای وقوع سیل را در نطفه خفه می کند، مثلاً از سرعت روانابها می کاهد، از افزایش حجم رواناب جلوگیری بعمل می آورد، فرصت نفوذ آب به داخل زمین را فراهم می نماید، اقدام به تعدیل شیب تند آبراهه می کند و به درجه خلوص آب می افزاید.

2)     در مناطق سیلگیر، نهادها و دستگاههای دیگری دخیل هستند که اگر تمهیدات لازم اندیشیده شود قطعاً وقوع سیل به حداقل ممکن خواهد رسید. در اینگونه مناطق نقش دستگاههایی چون راه و شهرسازی، آب منطقه ای، شهرداری ها،و دهیاری ها بیش از دیگر سازمانها و نهادها پررنگ
می باشد و در یک کلام اگر "آبخیزداری در بالا دست" و "رعایت شرایط حاکم بر رودخانه در پایین دست" توسط نهادهای ذی مدخل در نظر گرفته شود به جرأت می توان که سیلی در استان اتفاق نخواهد افتاد .

رفعتی، معاون فنی و آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان نیز در این رابطه عنوان نمود: رودخانه هایی که بیشترین فراوانی سیل را بر اساس بانک سیل موجود در معاونت فنی و آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری دارا می باشند عبارتند از : 1ـ رودخانه های جوکندان و گرکانرود در تالش، ماسوله در فومن، پسیخان در شفت ـ پلرود در رودسر2ـ  آبراهه های علی آباد در شهرستان رودبارـ کیارود در املش ـ خشکه رود رودسر ـ آبراهه های مشرف به شهرهای رستم آباد و رودبار ـ دیوشل، طالش محله و ملاط در لنگرود .